Mağusa veya 1974 yılından sonraki ismi ile Gazimağusa Akdenizin en karakteristik kentleriden biridir. Binlerce yıllık geçmişi, etkileyici tarihi eserleri, güçlü limanı ve üniversite yaşamıyla Kıbrıs'ın en dikkat çekici merkezleri arasında yer alır. Tarihin farklı dönemlerinde ticaretin, dinin ve kültürel etkileşimin merkezi olan kent, günümüzde de ekonomik ve sosyal canlılığını korumaktadır.
Gazimağusa'nın Tarihi Kökenleri
Kıbrıs'taki ilk insan yerleşimlerinin M.Ö. 10.000 yıllarına kadar uzandığı bilinmektedir. Adanın güneyinde gerçekleştirilen arkeolojik kazılar, Cilalı Taş Devri'nde insanların burada yaşam kurduğunu göstermektedir.
M.Ö. 3000 yıllarında adadaki bakır yataklarının işlenmeye başlanmasıyla Kıbrıs, Doğu Akdeniz'in önemli ticaret merkezlerinden biri haline gelmiştir. Mısır, Suriye, Filistin ve Mezopotamya'dan gelen tüccarlar adaya yerleşmiş, özellikle Gazimağusa'nın kuzeydoğusundaki Enkomi bölgesi dönemin önemli ticaret merkezlerinden biri olmuştur.
Gazimağusa İsmi Nereden Geliyor?
Kent, antik çağlarda Mısır Kraliçesi II. Arsinoe'nin anısına "Arsinoe" olarak adlandırılmıştır. Yunanca'da "kumlara gömülü" anlamına gelen "Ammochostos" adı da tarih boyunca kullanılmıştır.
Avrupalılar şehri "Famagusta" olarak tanırken, Türkçe'de "Mağusa" adı yaygınlaşmıştır. 1974 Kıbrıs Barış Harekâtı sonrasında ise kente "Gazi" unvanı verilmiş ve şehir resmî olarak Gazimağusa adını almıştır.
Lüzinyan Dönemi ve Altın Çağ
Gazimağusa'nın en parlak dönemi 13. ve 14. yüzyıllarda yaşanmıştır. Özellikle 1291 yılında Akka'nın Müslümanlar tarafından fethedilmesinden sonra birçok Avrupalı tüccar ve soylu Kıbrıs'a yerleşmiş, Gazimağusa kısa sürede Doğu Akdeniz'in en önemli limanlarından biri haline gelmiştir.
Bu dönemde şehir;
-
Doğu ile Batı arasındaki ticaretin merkezi olmuş,
-
Avrupa'nın en zengin liman kentlerinden biri haline gelmiş,
-
Kiliseler, manastırlar ve saraylarla donatılmıştır.
Ticaret sayesinde büyük servet elde eden tüccarlar onlarca kilise inşa ettirmiştir. Bu nedenle Gazimağusa uzun yıllar boyunca "365 Kiliseli Şehir" olarak anılmıştır.
St. Bridget'in Laneti Efsanesi
Rivayete göre Gazimağusa'nın aşırı zenginliği ve lüks yaşamı, Filistin'e giden bazı Avrupalı hacılar tarafından eleştirilmiştir. Bunlardan biri olan İsveçli Azize St. Bridget, şehrin kısa süre içinde çöküş yaşayacağını söylemiştir.
Daha sonraki yıllarda yaşanan savaşlar, ticaret yollarının değişmesi ve ekonomik gerileme, halk arasında bu kehanetin gerçekleştiği yönünde bir inancın oluşmasına neden olmuştur.
Ceneviz ve Venedik Hakimiyeti
1372 yılında başlayan Venedik-Ceneviz mücadelesi sonucunda Gazimağusa uzun süre Ceneviz yönetiminde kalmıştır. Bu dönemde şehir ticaret merkezi kimliğini kaybederek askeri bir üs haline dönüşmüştür.
16 Şubat 1489 tarihinde son Lüzinyan Kraliçesi Katerina Cornaro'nun St. Nicholas Katedrali'nde düzenlenen törenle adayı Venediklilere teslim etmesiyle Venedik dönemi başlamıştır.
Venedikliler Gazimağusa'yı adeta küçük bir Venedik şehrine dönüştürmeye çalışmıştır. Günümüzde hâlâ görülebilen Kanatlı Aslan kabartmaları bu dönemin en önemli mirasları arasında yer almaktadır.
Osmanlı Fethi ve Yeni Dönem
1570 yılında başlayan Osmanlı kuşatması yaklaşık bir yıl sürmüş ve 1 Ağustos 1571 tarihinde Lala Mustafa Paşa komutasındaki Osmanlı ordusu tarafından şehir fethedilmiştir.
Osmanlı döneminde:
-
St. Nicholas Katedrali camiye dönüştürülmüş,
-
Medreseler ve hamamlar inşa edilmiş,
-
Yeni mahalleler oluşturulmuştur.
Bugünkü Lala Mustafa Paşa Camii, bu dönüşümün en önemli örneğidir.
İngiliz Dönemi ve Modernleşme
1878 yılında Kıbrıs'ın İngiliz yönetimine geçmesiyle Gazimağusa Limanı yeniden önem kazanmıştır.
İngilizler:
-
Liman altyapısını geliştirmiş,
-
Yeni idari merkezler oluşturmuş,
-
Maraş bölgesinin büyümesini teşvik etmiştir.
Bu dönemde şehir, sur içinden çıkarak Maraş yönüne doğru genişlemeye başlamıştır.
Maraş'ın Yükselişi ve Kapanışı
1960'lı yıllarda Maraş bölgesi dünyanın en önemli turizm merkezlerinden biri haline gelmiştir. Özellikle Beyrut'taki istikrarsızlık sonrasında uluslararası turizm Gazimağusa'ya yönelmiştir.
1974 sonrasında ise Maraş'ın kapalı bölge ilan edilmesi, şehrin gelişiminde önemli bir kırılma noktası yaratmıştır.
Doğu Akdeniz Üniversitesi ve Yeni Gazimağusa
1986 yılında Doğu Akdeniz Üniversitesi'nin kurulması, Gazimağusa'nın ekonomik ve sosyal yapısını kökten değiştirmiştir.
Üniversite sayesinde:
-
Kent nüfusu hızla artmış,
-
Eğitim sektörü gelişmiş,
-
Yeni konut alanları oluşmuş,
-
Şehir kuzey ve kuzeydoğu yönünde büyümüştür.
Bugün Gazimağusa yalnızca bir liman kenti değil, aynı zamanda uluslararası bir eğitim merkezidir.
Gazimağusa'nın Günümüzdeki Önemi
Gazimağusa günümüzde;
-
KKTC'nin en büyük limanına,
-
Tek serbest limanına,
-
Doğu Akdeniz Üniversitesi'ne,
-
Dünyaca ünlü tarihi yapılara,
-
Zengin kültürel mirasa
ev sahipliği yapmaktadır.
Tarih, ticaret, eğitim ve kültürün buluştuğu bu şehir, Kuzey Kıbrıs'ın en önemli merkezlerinden biri olmayı sürdürmektedir.